Bhagavad Gita Sanskrit Shlokas Chapter 14 : The Three Modes of Material Nature / Prakriti Ke Teen Gun
Chapter 14
श्रीभगवानुवाच |
परं भूय:
प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् |
यज्ज्ञात्वा मुनय: सर्वे
परां सिद्धिमितो गता:
|| 1||
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य
मम साधर्म्यमागता: |
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये
न व्यथन्ति च
|| 2||
मम योनिर्महद्
ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् |
सम्भव: सर्वभूतानां ततो
भवति भारत || 3||
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तय:
सम्भवन्ति या: |
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं
बीजप्रद: पिता || 4||
सत्त्वं रजस्तम इति
गुणा: प्रकृतिसम्भवा: |
निबध्नन्ति महाबाहो देहे
देहिनमव्ययम् || 5||
तत्र सत्त्वं
निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् |
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन
चानघ || 6||
रजो रागात्मकं
विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् |
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम्
|| 7||
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम्
|
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत || 8||
सत्त्वं सुखे सञ्जयति
रज: कर्मणि भारत
|
ज्ञानमावृत्य तु तम:
प्रमादे सञ्जयत्युत || 9||
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत
|
रज: सत्त्वं
तमश्चैव तम: सत्त्वं
रजस्तथा || 10||
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते |
ज्ञानं यदा तदा
विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत || 11||
लोभ: प्रवृत्तिरारम्भ:
कर्मणामशम: स्पृहा |
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे
भरतर्षभ || 12||
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव
च |
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे
कुरुनन्दन || 13||
यदा सत्त्वे
प्रवृद्धे तु प्रलयं
याति देहभृत् |
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते || 14||
रजसि प्रलयं
गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते
|
तथा प्रलीनस्तमसि
मूढयोनिषु जायते || 15||
कर्मण: सुकृतस्याहु: सात्त्विकं
निर्मलं फलम् |
रजसस्तु फलं दु:खमज्ञानं तमस: फलम्
|| 16||
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ
एव च |
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव
च || 17||
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था
मध्ये तिष्ठन्ति राजसा:
|
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति
तामसा: || 18||
नान्यं गुणेभ्य: कर्तारं
यदा द्रष्टानुपश्यति |
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति
मद्भावं सोऽधिगच्छति || 19||
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् |
जन्ममृत्युजरादु:खैर्विमुक्तोऽमृतमश्रुते || 20||
अर्जुन उवाच |
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो
|
किमाचार: कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते
|| 21||
श्रीभगवानुवाच |
प्रकाशं च प्रवृत्तिं
च मोहमेव च
पाण्डव |
न द्वेष्टि
सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि
काङ् क्षति || 22||
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते
|
गुणा वर्तन्त
इत्येवं योऽवतिष्ठति नेङ्गते || 23||
समदु:खसुख:
स्वस्थ: समलोष्टाश्मकाञ्चन: |
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुति: ||
24||
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयो: |
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीत: स उच्यते
|| 25||
मां च
योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते |
स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय
कल्पते || 26||
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य
च |
शाश्वतस्य च धर्मस्य
सुखस्यैकान्तिकस्य च || 27||
