Bhagavad Gita Sanskrit Shlokas Chapter 11: The Universal Form / Virat Roop
Chapter 11
अर्जुन उवाच |
मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसञ्ज्ञितम्
|
यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो
मम || 1||
भवाप्ययौ हि भूतानां
श्रुतौ विस्तरशो मया |
त्वत्त: कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि
चाव्ययम् || 2||
एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर |
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं
पुरुषोत्तम || 3||
मन्यसे यदि तच्छक्यं
मया द्रष्टुमिति प्रभो
|
योगेश्वर ततो मे
त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् || 4||
श्रीभगवानुवाच |
पश्य मे
पार्थ रूपाणि शतशोऽथ
सहस्रश: |
नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि
च || 5||
पश्यादित्यान्वसून् रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा |
बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत || 6||
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य
सचराचरम् |
मम देहे
गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि || 7||
न तु
मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव
स्वचक्षुषा |
दिव्यं ददामि ते
चक्षु: पश्य मे
योगमैश्वरम् || 8||
सञ्जय उवाच |
एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो
हरि: |
दर्शयामास पार्थाय परमं
रूपमैश्वरम् || 9||
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् |
अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् || 10||
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् |
सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् || 11||
दिवि सूर्यसहस्रस्य
भवेद्युगपदुत्थिता |
यदि भा:
सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य
महात्मन: || 12||
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा
|
अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा || 13||
तत: स
विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जय: |
प्रणम्य शिरसा देवं
कृताञ्जलिरभाषत || 14||
अर्जुन उवाच |
पश्यामि देवांस्तव देव
देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान्
|
ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ- मृषींश्च सर्वानुरगांश्च
दिव्यान् || 15||
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्
|
नान्तं न मध्यं
न पुनस्तवादिं पश्यामि
विश्वेश्वर विश्वरूप || 16||
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं
च तेजोराशिं सर्वतो
दीप्तिमन्तम् |
पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं
समन्ताद् दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् || 17||
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं
त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्
|
त्वमव्यय: शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं
पुरुषो मतो मे
|| 18||
अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्यमनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् |
पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रंस्वतेजसा
विश्वमिदं तपन्तम् || 19||
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं
त्वयैकेन दिशश्च सर्वा: |
दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं लोकत्रयं
प्रव्यथितं महात्मन् || 20||
अमी हि
त्वां सुरसङ्घा विशन्ति
केचिद्भीता: प्राञ्जलयो गृणन्ति |
स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घा: स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभि:
पुष्कलाभि: || 21||
रुद्रादित्या वसवो ये
च साध्या विश्वेऽश्विनौ
मरुतश्चोष्मपाश्च |
गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव
सर्वे || 22||
रूपं महत्ते
बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम् |
बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा
लोका: प्रव्यथितास्तथाहम् || 23||
नभ:स्पृशं
दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् |
दृष्ट्वा हि त्वां
प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि
शमं च विष्णो
|| 24||
दंष्ट्राकरालानि च ते
मुखानि दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि |
दिशो न
जाने न लभे
च शर्म प्रसीद
देवेश जगन्निवास || 25||
अमी च
त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्रा:
सर्वे सहैवावनिपालसङ्घै: |
भीष्मो द्रोण: सूतपुत्रस्तथासौ
सहास्मदीयैरपि योधमुख्यै: || 26||
वक्त्राणि ते त्वरमाणा
विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि |
केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु सन्दृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गै:
|| 27||
यथा नदीनां
बहवोऽम्बुवेगा: समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति |
तथा तवामी
नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति || 28||
यथा प्रदीप्तं
ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय
समृद्धवेगा: |
तथैव नाशाय
विशन्ति लोका- स्तवापि वक्त्राणि
समृद्धवेगा: || 29||
लेलिह्यसे ग्रसमान: समन्ताल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भि:
|
तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्रा: प्रतपन्ति
विष्णो || 30||
आख्याहि मे को
भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर
प्रसीद |
विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि
प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्
|| 31||
श्रीभगवानुवाच |
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह
प्रवृत्त: |
ऋतेऽपि त्वां न
भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिता: प्रत्यनीकेषु
योधा: || 32||
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व
जित्वा शत्रून्भुङ् क्ष्व राज्यं
समृद्धम् |
मयैवैते निहता: पूर्वमेव
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्
|| 33||
द्रोणं च भीष्मं
च जयद्रथं च
कर्णं तथान्यानपि योधवीरान्
|
मया हतांस्त्वं
जहि मा व्यथिष्ठा
युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्
|| 34||
सञ्जय उवाच |
एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य
कृताञ्जलिर्वेपमान: किरीटी |
नमस्कृत्वा भूय एवाह
कृष्णं सगद्गदं भीतभीत: प्रणम्य
|| 35||
अर्जुन उवाच |
स्थाने हृषीकेश तव
प्रकीर्त्या
जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च |
रक्षांसि भीतानि दिशो
द्रवन्ति
सर्वे नमस्यन्ति च
सिद्धसङ्घा: || 36||
कस्माच्च ते न
नमेरन्महात्मन्
गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे |
अनन्त देवेश जगन्निवास
त्वमक्षरं सदसतत्परं यत्
|| 37||
त्वमादिदेव: पुरुष: पुराणस्-
त्वमस्य विश्वस्य परं
निधानम् |
वेत्तासि वेद्यं च
परं च धाम
त्वया ततं विश्वमनन्तरूप
|| 38||
वायुर्यमोऽग्निर्वरुण: शशाङ्क:
प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च |
नमो नमस्तेऽस्तु
सहस्रकृत्व:
पुनश्च भूयोऽपि नमो
नमस्ते || 39||
नम: पुरस्तादथ
पृष्ठतस्ते
नमोऽस्तु ते सर्वत
एव सर्व |
अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं
सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि
सर्व: || 40||
सखेति मत्वा प्रसभं
यदुक्तं
हे कृष्ण
हे यादव हे
सखेति |
अजानता महिमानं तवेदं
मया प्रमादात्प्रणयेन
वापि || 41||
यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि
विहारशय्यासनभोजनेषु |
एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं
तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् || 42||
पितासि लोकस्य चराचरस्य
त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्
|
न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिक:
कुतोऽन्यो
लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव || 43||
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं
प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् |
पितेव पुत्रस्य सखेव
सख्यु:
प्रिय: प्रियायार्हसि देव
सोढुम् || 44||
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा
भयेन च
प्रव्यथितं मनो मे
|
तदेव मे
दर्शय देवरूपं
प्रसीद देवेश जगन्निवास
|| 45||
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त-
मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं
तथैव |
तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन
सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते
|| 46||
श्रीभगवानुवाच |
मया प्रसन्नेन
तवार्जुनेदं
रूपं परं
दर्शितमात्मयोगात् |
तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं
यन्मे त्वदन्येन न
दृष्टपूर्वम् || 47||
न वेदयज्ञाध्ययनैर्न
दानै-
र्न च
क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रै: |
एवंरूप: शक्य अहं
नृलोके
द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर
|| 48||
मा ते
व्यथा मा च
विमूढभावो
दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम्
|
व्यपेतभी: प्रीतमना: पुनस्त्वं
तदेव मे
रूपमिदं प्रपश्य || 49||
सञ्जय उवाच |
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा
स्वकं रूपं दर्शयामास
भूय: |
आश्वासयामास च भीतमेनं
भूत्वा पुन: सौम्यवपुर्महात्मा
|| 50||
अर्जुन उवाच |
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं
तव सौम्यं जनार्दन
|
इदानीमस्मि संवृत्त: सचेता:
प्रकृतिं गत: || 51||
श्रीभगवानुवाच |
सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि
यन्मम |
देवा अप्यस्य
रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिण: || 52||
नाहं वेदैर्न
तपसा न दानेन
न चेज्यया |
शक्य एवंविधो
द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा
|| 53||
भक्त्या त्वनन्यया शक्य
अहमेवंविधोऽर्जुन |
ज्ञातुं द्रष्टुं च
तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप
|| 54||
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्त: सङ्गवर्जित: |
निर्वैर: सर्वभूतेषु य:
स मामेति पाण्डव
|| 55||
